Πρέπει να ήταν το 2013 όταν ο γράφων έκανε για πρώτη φορά χρήση internet σε πτήση, κάπου στις ΗΠΑ. Ταχύτητες επιπέδου dial-up (για να θυμούνται οι παλιοί) αλλά ήταν πρωτόγνωρο να μπορείς να διαβάζεις email και ειδήσεις ενώ είσαι 11 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της γης. Σταδιακά αυτό εξελίχθηκε, και έφτασε να είναι μία παροχή περίπου δεδομένη, με τους φυσικούς περιορισμούς που είχε εξ αρχής.
Όλα άλλαξαν τον Φεβρουάριο του 2024, όταν η πτήση HA70 της Hawaiian Airlines από την Honolulu της Χαβάης προς το Long Beach της Καλιφόρνια έδωσε για πρώτη φορά γρήγορο δωρεάν internet βασισμένο στην τεχνολογία της Starlink. Δυόμισι χρόνια μετά, ο ρυθμός με τον οποίο εγκαθίσταται αυτό το σύστημα σε αεροσκάφη και η εμπειρία χρήσης λένε μόνο τα εξής: τίποτε δεν μπορεί να το σταματήσει, και κανείς δεν θα κοιτάξει πίσω.
Διαβάστε σε αυτό το άρθρο:
Πώς ήταν στην αρχή το in-flight internet και πώς εξελίχθηκε
Τι είναι το Starlink και γιατί είναι πολύ καλύτερο από τα άλλα
Ποιες εταιρείες το έχουν ήδη, ποιες το εγκαθιστούν τώρα, και
ποιες θα το εγκαταστήσουν προσεχώς
Γιατί ξεκίνησε δωρεάν, και γιατί (μάλλον) δεν θα είναι σε λίγο
Δύο πρόσφατες προσωπικές εμπειρίες σε πτήσεις με Starlink
Η χρησιμότητα του in-flight internet
Internet, ψηλά στον ουρανό
Οι πρώτες ημέρες του in-flight internet θύμιζαν λίγο τις παλιές εποχές των dial-up συνδέσεων. Η πρώτη τεχνολογία που αναπτύχθηκε εμπορικά στις ΗΠΑ ήταν με σταθμούς εδάφους και κεραίες στην “κοιλιά” των αεροσκαφών, και οι συνδέσεις ίσα που αρκούσαν για να δει κανείς τα emails του. Ο περιορισμός ήταν στο ότι αυτό δούλευε μόνο σε πτήσεις πάνω από έδαφος, γι’ αυτό και μπόρεσε να γίνει στις ΗΠΑ. Οποιοδήποτε δρομολόγιο πέταγε επάνω από τη θάλασσα, δεν μπορούσε να το έχει.
Η δορυφορική τεχνολογία ήρθε σχετικά γρήγορα, ώστε να μπορέσει να καλύψει με κάποια επάρκεια τις μεγάλες πτήσεις. Η ποιότητα είναι μάλλον μέτρια, ενίοτε όμως επιτρέπει μέχρι και ανεκτό video streaming, έχει όμως πολλά προβλήματα: δεν είναι πολύ σταθερή, έχει μεγάλο latency (υστέρηση στην αποστολή και λήψη δεδομένων) και είναι επιπλέον αρκετά ακριβή στη χρήση.
Η δική μας Aegean Airlines δεν χρησιμοποιεί δορυφορική τεχνολογία, αλλά το European Aviation Network (EAN) το οποίο είναι ένα υβριδικό σχήμα με χρήση του δορυφορικού δικτύου Inmarsat και επίγειων σταθμών LTE της Deutsche Telekom. Στην ευρωπαϊκή ήπειρο η σύνδεση υποστηρίζεται κυρίως από τους επίγειους σταθμούς, γι’ αυτό και σε πτήσεις επάνω από θάλασσα συνήθως δεν υπάρχει σύνδεση -για παράδειγμα, εάν μία πτήση της Aegean από Αθήνα για Λονδίνο ακολουθεί την ακτογραμμή της Αδριατικής, το in-flight internet αρχίζει να λειτουργεί μόλις περάσει τη Βενετία.
Το European Aviation Network (EAN) χρησιμοποιούν (ακόμη) οι British Airways, Aer Lingus, Iberia, Vueling, και το Lufthansa Group, για τους στόλους τους στην Ευρώπη.
Και εγένετο Starlink
Η εταιρεία SpaceX του Elon Musk άρχισε να παρέχει το δορυφορικό internet Starlink σε επίγειους συνδρομητές το 2020, και έχει σημειώσει ήδη τεράστια επιτυχία διότι κατάφερε να δώσει γρήγορες ταχύτητες σε λογική τιμή σε μέρη όπου δεν υπήρχε ποτέ περίπτωση να φτάσει οπτική ίνα ή έστω ένα αξιοπρεπές κλασικό δίκτυο.
Η επιτυχία είναι πίσω από την τεχνολογία του: χιλιάδες μικροί δορυφόροι σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη (Low Earth Orbit), σε αντίθεση με τους κλασικούς δορυφόρους επικοινωνιών που βρίσκονται σε πολύ μεγαλύτερο ύψος (γεωστατική τροχιά). Επειδή οι δορυφόροι αυτοί είναι πιο κοντά στη Γη, το σήμα ταξιδεύει σε μικρότερη απόσταση και αυτό μεταφράζεται σε πολύ χαμηλότερη υστέρηση (latency) και πολύ υψηλότερες ταχύτητες.
Ήταν απλώς θέμα χρόνου να το δούμε στις εμπορικές πτήσεις, και αυτό που βλέπουμε σήμερα ξεπερνάει κάθε προσδοκία.
Starlink, ψηλά στον ουρανό
Μετά την πρώτη εμπορική πτήση με Starlink τον Φεβρουάριο του 2024, ο ρυθμός με τον οποίο αυτό επεκτάθηκε σε πολλές εταιρείες είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακός. Σε αυτό βοήθησαν δύο λόγοι:
→ Ο πρώτος είναι ότι η υλοποίηση του Starlink σε ένα αεροσκάφος είναι πολύ πιο εύκολη και γρήγορη από ό,τι ήταν οι παραδοσιακές δορυφορικές υλοποιήσεις. Διαβάσαμε κάπου ότι μπορεί να εγκατασταθεί εντός μερικών ωρών, πχ κατά τη διάρκεια ενός τυπικού νυκτερινού ελέγχου ενός αεροσκάφους για μικροεπισκευές.
→ Ο δεύτερος είναι ότι, μέχρι σήμερα, η Starlink απαίτησε να παρέχεται η υπηρεσία δωρεάν στους επιβάτες, χωρίς χρεώσεις, “εκπαιδεύοντας” έτσι το επιβατικό κοινό σε κάτι που θα το θεωρεί δεδομένο. Μπορεί ένας ταξιδιώτης αναψυχής να μην νοιάζεται τόσο, όμως ένας business traveller θα έχει ένα κίνητρο για να επιλέξει την εταιρεία που του προσφέρει κάτι τόσο γρήγορο όσο αυτό στο γραφείο του.
Πού το συναντάμε όμως σήμερα το Starlink;
Εταιρείες που έχουν ήδη ή βάζουν τώρα
Στην Ευρώπη το συναντά κανείς σε όλα τα Airbus A220 της Air Baltic, και στα πιο πολλά αεροσκάφη Airbus A220 και Embrarer E190 της Air France, όπως και σε πολλά από τα μεγάλα αεροσκάφη της γαλλικής εταιρείας. Επιπλέον, η Virgin Atlantic το εγκαθιστά ήδη με γοργούς ρυθμούς.
Στις ΗΠΑ η Hawaiian Airlines το έχει εγκαταστήσει σε όλο τον στόλο της, ενώ η United Airlines προχωράει επίσης γρήγορα και σταθερά.
Στον υπόλοιπο κόσμο πρωτοπορεί η Qatar Airways με πάνω από 60% του στόλου της να το έχει ήδη, ενώ εξίσου καλά προχωράει και η Emirates.
Εταιρείες που ανακοίνωσαν ότι θα βάλουν
Από τον ευρωπαϊκό χώρο η πλέον πρόσφατη ανακοίνωση ήρθε από το Lufthansa Group, και θα εγκατασταθεί σε όλα τα αεροσκάφη όλων των εταιρειών του ομίλου -Lufthansa, Swiss, Austrian, Brussels, Air Dolomiti, Eurowings, Discover- μέχρι το 2029. Το IAG Group -British, Aer Lingus, Iberia, Vueling- ανακοίνωσε επίσης ότι ξεκινά εντός του 2026.
Από τις ευρωπαϊκές low cost, η Wizz Air ανακοίνωσε την εγκατάσταση και διάθεση της υπηρεσίας, χωρίς όμως να ανακοινώσει εάν θα το χρεώνει, και αυτό σήκωσε αρκετή συζήτηση ως προς το αν θα παραμείνει δωρεάν η χρήση, δεδομένου του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι εταιρείες αυτές.
Στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, το Starlink θα ξεκινήσει να υλοποιείται σύντομα στις American Airlines, Southwest Airlines και Alaska Airlines.
Εταιρείες που δεν θα το βάλουν ή δεν έχουν πει κάτι
Η Delta Airlines έχει υπογράψει συμφωνία με την ανταγωνίστρια Amazon Leo, με ίδια τεχνολογία δορυφόρων χαμηλής τροχιάς, η οποία σύντομα (λέει ότι) θα ξεκινήσει δοκιμές και του χρόνου την εμπορική λειτουργία.
Οι Ryanair και easyJet αρνήθηκαν επίσης, προβάλλοντας λόγους όπως ότι είναι μη βιώσιμο εμπορικά και αταίριαστο με το επιχειρηματικό μοντέλο τους, με τον “φασαρία” O’Leary να εμπλέκεται σε δημόσιo… ξεκατίνιασμα με τον Elon Musk.
Η KLM, αν και μέρος της Air France/KLM, δεν έχει ανακοινώσει κάτι για Starlink, και παραμένει σε κλασική δορυφορική λύση χαμηλότερων ταχυτήτων. Ομοίως η Turkish Airlines δεν έχει ακόμη ανακοινώσει τίποτε σχετικό, όπως και η δική μας Aegean Airlines.
Γιατί είναι (ακόμη) δωρεάν
Μέχρι πρόσφατα, η SpaceX έθετε ως προϋπόθεση για τη χρήση της υπηρεσίας να μη χρεώνουν οι αεροπορικές τους επιβάτες για το Starlink. Ο ίδιος ο Elon Musk, σε δηλώσεις του όταν σχολίαζε την προσέγγιση της Delta (με την οποία τελικά τα “έσπασαν”) ανέφερε ότι απαιτούσε να μην υπάρχει καμία πύλη σύνδεσης (portal), ώστε να μην παρεμβαίνει κάποιος ενδιάμεσος. Πρόσθεσε μάλιστα ότι η SpaceX θα δεχόταν ακόμη και συμφωνίες χαμηλότερου εσόδου με τις αεροπορικές, προκειμένου η υπηρεσία να παραμένει εύκολη στη χρήση και διαθέσιμη σε όλους τους επιβάτες, χωρίς εξαιρέσεις.
Πρόκειται για στρατηγική κατάκτησης της αγοράς, ενόψει και του επερχόμενου ανταγωνισμού από το Amazon Leo. Το δωρεάν γρήγορο in-flight internet γίνεται ένα ισχυρό ανταγωνιστικό όπλο μάρκετινγκ. Όσο περισσότερες αεροπορικές το υιοθετήσουν, τόσο πιο δύσκολο θα είναι για τις υπόλοιπες να μείνουν εκτός.
Τι αλλάζει: η περίπτωση Copa Airlines
Πρόσφατα η Copa Airlines του Παναμά έγινε η πρώτη αεροπορική που θα χρεώνει για πρόσβαση στο Starlink. Το πρώτο εξοπλισμένο αεροσκάφος (Boeing 737 MAX 9) πραγματοποίησε την πρώτη πτήση του στις 4 Ιουλίου 2026, με στόχο ολοκλήρωσης του στόλου το πρώτο τρίμηνο του 2027. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωσή της, δωρεάν πρόσβαση θα έχουν μόνο οι επιβάτες σε business class, τα μέλη του προγράμματός της με επίπεδο Gold και άνω, αλλά και οι υφιστάμενοι συνδρομητές των υπηρεσιών Starlink Residential ή Starlink Roam. Όλοι οι υπόλοιποι επιβάτες θα πρέπει να αγοράσουν πρόσβαση μέσω της ίδιας της πύλης της Starlink εν πτήσει· η τιμή δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί.
Εδώ βλέπουμε τα εξής δύο ενδιαφέροντα στοιχεία:
σύνδεση της δωρεάν πρόσβασης με υπάρχουσα συνδρομή επίγειου Starlink
σύνδεση της δωρεάν πρόσβασης με κάποιο elite tier και με class of service
Το πρώτο δείχνει την λογική εξέλιξη των πραγμάτων: η SpaceX θα επιδιώξει να χρεώνει η ίδια την υπηρεσία, αντί για τις αεροπορικές, πολύ πιθανόν καλύπτοντας το κόστος εγκατάστασης και μειώνοντας το κόστος χρήσης, θα “σπονσοράρει” τους επίγειους συνδρομητές της, και θα κερδίζει από τους υπόλοιπους.
Το δεύτερο δείχνει ότι αφήνει χώρο στις αεροπορικές να “σπονσοράρουν” οι ίδιες την πελατεία τους μέσω των προγραμμάτων τακτικών επιβατών, προσφέροντας ακόμη έναν λόγο συμμετοχής και χρήσης του προγράμματος. Επιπλέον, η σύνδεση στο Starlink με χρήση του membership ουσιαστικά θα “κλειδώνει” ότι η πτήση θα πιστωθεί στο συγκεκριμένο πρόγραμμα και όχι σε άλλο.
Το κλειδί σε όλο αυτό είναι βέβαια οι επιδόσεις: σήμερα πληρώνει κανείς 20€ για in-flight internet σε μία υπερατλαντική πτήση και μπορεί να μην λειτουργεί στη μισή διαδρομή, ή να μην μπορεί να φορτώσει καν ένα email ή ένα Instagram reel. Όταν όμως θα είναι όπως στο σπίτι, το κόστος δικαιολογείται.
Starlink στην πράξη
Ο γράφων είχε την ευκαιρία να δοκιμάσει στην πράξη το Starlink σε δύο μεγάλες πτήσεις back-to-back: από το Λονδίνο στη Νέα Υόρκη στο Airbus A350-1000 της Virgin Atlantic, και από τη Νέα Υόρκη στην Αθήνα στο Boeing 777-300ER της Emirates.
Για την Virgin Atlantic χρειάστηκε να δώσω το membership, και αυτό ήταν. Ακολουθεί μία ευγενική υπενθύμιση να κάνει ο επιβάτης μικρές κλήσεις μόνο και να χρησιμοποιεί πάντα ακουστικά.
Η ταχύτητα σε διάφορες φάσεις, από πριν την αναχώρηση μέχρι εν πτήσει ήταν εντυπωσιακή:
Ό,τι δοκίμασα ήταν σαν να είμαι στο σπίτι μου: YouTube, Netflix, Cosmote TV (είδα μία ελληνική ταινία), μέχρι και σύνδεση στα της δουλειάς δοκίμασα και ήταν άψογο.
Η Emirates δεν ζητάει membership αλλά ένα email και τον αριθμό θέσης. Και σε αυτή οι ταχύτητες ήταν εξωπραγματικές:
Η υπηρεσία λειτουργεί gate-to-gate, δεν περιμένει κανείς να την ενεργοποιήσει το πλήρωμα, και απλώς ξεχνάς ότι είσαι σε αεροπλάνο.
Τα αναμενόμενα “παρατράγουδα”
Αυτά έχουν ήδη ξεκινήσει. Υπάρχουν πολλές αναφορές για επιβάτες σε πτήσεις με Starlink οι οποίοι κάνουν βιντεοκλήσεις ή συναντήσεις σε Teams, Zoom κλπ. όπου μιλάνε δυνατά για πολλή ώρα, ενώ άλλοι βλέπουν βίντεο χωρίς ακουστικά αγνοώντας τους γύρω τους.
Κάποιοι λένε: “μα δεν έχει νόημα να έχω τόσο γρήγορο internet στην πτήση αν δεν μπορώ να κάνω μία συνάντηση”. Κάποιοι άλλοι λένε “δεν με νοιάζει αν σε ενοχλώ, βάλε εσύ ακουστικά”. Και το πλήρωμα τρέχει να συμμαζέψει ενήλικους με παιδική συμπεριφορά…
Εάν πρέπει να μπει ένας “κόφτης”, αυτός πρέπει να είναι στις βιντεοκλήσεις. Τεχνικά είναι πολύ εύκολο να κοπούν αυτές βάσει πρωτοκόλλου επικοινωνίας, ώστε να φύγει η μία πηγή φασαρίας. Η επιβολή ακουστικών είναι λίγο πιο δύσκολη.
Γιατί το γρήγορο in-flight internet είναι χρήσιμο
Έχουμε διαβάσει και έχουμε ακούσει απόψεις εναντίον του in-flight internet, με κύριο επιχείρημα ότι είναι πηγή “παρατράγουδων” όπως αυτά που γράψαμε παραπάνω, όπως επίσης ότι “δεν χρειάζεται να έχεις ΚΑΙ ΕΚΕΙ internet, διάβασε καλύτερα ένα βιβλίο”. Στο πρώτο συμφωνούμε, στο δεύτερο αντιδρούμε στην επιβολή μίας διαφορετικής επιθυμίας.
Βρίσκουμε όμως το in-flight internet ιδιαίτερα χρήσιμο για τους εξής λόγους:
Μπορεί να είναι αρκετά παραγωγικός χρόνος για τους “επαγγελματίες του δρόμου”. Ακόμη και σε πτήσεις μίας ή δύο ωρών υπάρχει η δυνατότητα για δουλειά “λάντζας”: μερικά emails, μηνύματα, catch up σε θέματα, τέτοια πράγματα.
Μπορεί να είναι πηγή διασκέδασης για όποιον το επιθυμεί. Σε μικρές πτήσεις δεν υπάρχει σύστημα διασκέδασης, σε μεγάλες μπορεί να μην προσφέρει κάτι το αξιόλογο, οπότε ένα τάμπλετ ή κινητό προσφέρει streaming της ταινίας ή σειράς που θέλει ο επιβάτης, ή ακόμη και “λιώσιμο” στα σόσιαλ.
Κακά τα ψέμματα, ένα μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς μας είναι άμεσα συνδεδεμένο με το internet. Εάν μπορεί να υπάρχει απρόσκοπτα και στις ώρες της πτήσης, γιατί όχι; Και τα επιχειρήματα περί αποχής από χαζή χρήση είναι μάλλον άκυρα, άλλωστε η αυτοπειθαρχία δεν αλλάζει με το περιβάλλον.
Προσωπικά συνηθίζω να κάνω χαβαλέ στα σόσιαλ όποτε έχω in-flight internet, για να περνάει η ώρα. Πληρώνω κάποιες φορές σε μεγάλες πτήσεις, κυρίως για να έχω επικοινωνία με μηνύματα, αν και αυτό πλέον πολλές αεροπορικές το παρέχουν δωρεάν. Με το Starlink θα μπορώ να βγάζω και έναν όγκο δουλειάς, κάτι που θα επηρεάσει μελλοντικά τις αποφάσεις μου στην επιλογή αεροπορικών εταιρειών.
Επίλογος
Από τα δειλά πρώτα βήματα του in-flight internet μέχρι το σημερινό Starlink, η απόσταση καλύφθηκε σε ελάχιστα χρόνια -κάτι που άλλες τεχνολογίες χρειάστηκαν δεκαετίες να πετύχουν. Το αν το δωρεάν μοντέλο θα αντέξει ή αν η χρέωση θα γίνει ο κανόνας, μένει να το δούμε. Ένα είναι πάντως σίγουρο: κανείς δεν θέλει να γυρίσει πίσω στα χρόνια του “σαν το dial-up” στον αέρα.
Εσείς, έχετε ήδη πετάξει με Starlink; Σας ενδιαφέρει το internet ψηλά στον ουρανό;
I’ve tried Starlink inflight recently for the first time. Very good experience, fast (200-300 mbit) and in this case free to use if you have an Eurobonus account (status level does not matter). We were flying SAS to Athens, and they are currently adding Starlink to their A320 fleet for their Europe service.